Mai i a Rangi ki a Papa
Takahia, takahia, takahia!
A Ranginui e tū nei, a Papatūānuku e takoto nei!
Kia kūtia! Kia wherahia!
Kia rere atu te kikino ki tawhiti titiro mai ai.
Auē! Auē! Auē hā!
E āta titiro ana, e whakanui ana, i a tāua, i te tangata whenua o Aotearoa, ō tātou haerenga, ō tātou huringa, ō tātou oranga, ō tātou raruraru, i whakamātauria ai tātou. Ka kitea ēnei mea katoa i ngā taonga, i ngā kōrero, i ngā mahi, kei konei katoa.
Mā roto i tēnei whakaaturanga, ka rongo koe i ngā oranga, i ngā whiwhinga, i ngā mahi akiaki, mai i ō tātou mātua tae noa mai ki ēnei rā. He nui ngā whakamārama mō ēnei kupu ‘mana whenua’, ko tā te tangata titiro ki a Papatūānuku, ko te wāhanga ki a Papatūānuku i roto i ngā tikanga a te tangata.
E whakanui ana anō i te mana kei ngā taonga tuku iho, i ngā mahi raranga, i ngā mahi whakairo, i ngā mahi hanga waka, i ngā mahi hanga whare, inā tonu ēnei whare a Te Hau ki Tūranga me te pātaka a Te Tākinga, me ngā taonga kei ngā taha, kei runga, kei ngā pakitara.
Ko te mahi anō a ngā taonga nei he whakahoki i ngā mahara o ngā uri, i te mea kei a rātou ngā whakapapa mai i te hunga nā rātou i hanga ki a rātou, ki ngā uri, ka waiata, ka mōteatea, ka kōrero. Tērā pea ka puritia e te hunga mahi toi o muri nei ngā mahi whakapapa e kōrerotia nei, ahakoa he hou, he rerekē ā rātou tauira.
Ko Te Hau ki Tūranga tētahi o ngā wharenui tahito kei te tū tonu, kei runga i a ia ētahi tino tauira. Kei te whakaaturia he pikitia i roto, e kite ai koe i tētahi aronga ahurei o te ao o ngā tūpuna.
Kei tēnei whakaaturanga anō ngā kōrero mō ngā heke o ngā waka mai i Hawaiki, kei ngā kōrero mō Te Aurere, he waka i hangaia i muri nei. Ka rongo koe i ngā kōrero a Ngāti Hinewaka o te Wairarapa mō tā rātou mahi ki te hanga i tō rātou wharepuni nō ngā tau e rima rau ki muri.
Te wero a Mana Whenua ki Te Papa Tongarewa
Ko te mea e here ana i ngā kōrero me ngā kaupapa o Mana Whenua, ko ngā whakapapa, he mea e mau ana i te hinengaro o ngā uri o ngā tūpuna.
He tino tikanga nā Te Papa Tongarewa i ngā wā katoa, he hono atu, he mahi tahi, he kōrero tahi me ngā iwi rānei, me ngā hapū rānei, me te whānau rānei, o te hunga nā rātou ngā taonga e whakaarotia ana me whakairi ki tētahi whakaaturanga. E kore e motuhia e Te Papa Tongarewa i āna mahi, ā, haere ake nei, kia mau tonu ngā here o ngā tāngata ki ā rātou tāonga.